Over spiritualiteit


Over spiritualiteit en feestgedruis
of: ‘Hoe zal ik U ontvangen’

Spiritualiteit is mooi, en goed, en vooral ook modern. Het woord ‘doet’ iets met mensen. En dat intrigeert mij: Ik lees de ‘Happinez’, weet uit ervaring iets van Zen meditatie en ik oefen met Tai Chi. Spiritualiteit is een verzamelnaam geworden voor veel verschillende vormen en tradities, leer ik uit al die verschillende bronnen. En zolang het woord niet in verband wordt gebracht met de christelijke traditie is het iets waar mensen met enige trots en zelfbewustheid over spreken: ‘ik mediteer’, of ‘ik doe aan yoga’, etc. etc. Want spiritualiteit is iets waar je aan ‘doet’, en iets dat hoort bij een modern en evenwichtig leven. En daar ben ik het ook zeer mee eens.

Je 'doet' aan spiritualiteit

Opvallend in al die verschillende vormen van spiritualiteit is de overal terugkerende aandacht voor rust en stilte, al dan niet gepaard gaand met meditatieve muziek. ‘Eerst maar eens stil worden en rustig ademhalen.’ ‘Laat je zorgen en gedachten los’. ‘Maak je hoofd leeg’. De stilte en de rust zijn nodig om ruimte te maken, om tot jezelf te komen. En dat doe je door op te houden met hollen, en stil te worden. Die geestelijke ruimte is nodig om gezond te zijn. En die ruimte vraagt in alle uiteenlopende tradities om rust, en om stilte, en om bewuste aandacht.

Het woord ‘spiritualiteit’ is in het Westen ontstaan in de christelijke traditie. Het is een vertaling van het griekse woord ‘pneumatikos’, en dat betekent ‘van de Geest vervuld’, de geest van God, de geest van Jezus. Pas rond 1900 komt uit het frans het woord ‘spiritualité’ in gebruik als benaming van de ‘Leer van het geestelijk leven’. Het woord ‘pneuma’, of ‘spiritus’, of in het hebreeuws ‘ruach’, betekent ook adem, levensadem. De geest is als een ‘wind’ die je levensadem geeft, en nieuw leven inblaast. ‘Eerst maar eens stil worden, en rustig ademhalen.’ Een protestantse gemeente in onze omgeving begint al zijn kerkdiensten met de woorden: ‘laten wij gaan staan en stil worden voor God’. Want dat is waarvoor wij zijn gekomen. Om stil te worden, en ruimte te maken voor onze spiritualiteit, voor ons geestelijk leven.

De Advent: adem inhouden en stil worden

In het feestgedruis van de decembermaand is spiritualiteit in de christelijke kerken een lastig ‘ding’ geworden. Advent betekent verwachten, de adem inhouden, stil worden en ruimte maken voor wie komt. “Hoe zal ik u ontvangen” (Lied 441). De liturgie is ingetogen (we zingen in de Advent in de liturgie geen glorialied), we richten ons op de geest van de Heer en wat zijn geboorte voor ons betekent. Klassiek was de biecht ook een belangrijk onderdeel van de voorbereiding op de christelijke feestdagen. Schuldbelijdenis en genadeverkondiging zijn ook vormen van spiritualiteit, van stil staan bij jezelf en ruimte maken in het hart, om genade en vergeving toe te kunnen laten, en te aanvaarden. Om jezelf te aanvaarden in Gods naam, met al je gebreken en tekorten.

Spiritualiteit oefenen

‘Spiritueel zijn’, of ‘spiritueel leven’ gaat niet vanzelf. Dat leren we in de christelijke kerken weer opnieuw van de moderne spirituelen. Spiritualiteit is iets waar je ‘aan doet’, waar je tijd voor maakt. Waar je in moet worden ingewijd en misschien ook iets voor moet leren (zoals vreemde woorden en houdingen). Een moderne niet-christelijke goeroe adviseert mensen om met kinderen vanaf een jaar of 4 iedere dag stilte te ‘oefenen’. Eerst maar eens een minuut per dag, en dan ieder levensjaar een minuut erbij. Zodat zij naast alles wat kinderen moeten leren, ook leren ruimte en tijd te maken voor een vorm van spiritualiteit. Met basiscatechisanten van 11-12 jaar probeerde ik een paar jaar geleden een minuut stil te zijn. Ogen dicht, en alleen maar rustig ademhalen. Het lukte ons niet.

In de christelijke traditie hebben wij veel in huis hebben om thuis en in de gemeenschap op zondagmorgen aan spiritualiteit ‘te doen’, en stilte en aandacht te oefenen: het lezen of luisteren naar een bijbelverhaal, eenvoudige vormen van gebed en stilte, de ‘mantra’s’ van herhaalde en vertrouwde liturgische teksten, meditatieve muziek (het kerklied is niet voor niets anders van sfeer dan het lied van de straat, het dient een ander doel.)

Spiritualiteit vraagt om vormen

Alle spiritualiteit vraagt, in alle uiteenlopende tradities, om vaste vormen, als de bedding van een rivier die het mogelijk maakt dat het water daarbinnen stromen kan. Dat heb ik óók weer geleerd van alle ‘moderne’ vormen van spiritualiteit. Of het nou gaat om belletjes die klinken, om het gebruiken van zitkussens of meditatiebankjes, of om het leren van vreemde woorden voor vaste houdingen of bewegingen. Zonder bedding zal het niet gaan. Zonder vormen en structuur zal het niet gaan.

De Advent is een uiterst spirituele periode in de kerk, die wij koesteren te midden van het feestgedruis van december. Wij ‘doen’ aan onze spiritualiteit van zondag op zondag, van het ene kaarsje op de eerste Advent, naar twee, en drie, en vier op de vierde Advent. En dan met Kerst, feest van het licht, vieren wij een hele boom vol. Stap voor stap gaan we deze weken, om langzaam toe te kunnen groeien naar het zinvol ‘ontvangen’ van het Christuskind. Om stil van te worden.

Ds. Corrie van Duinen

december 2014

 

 

Bloemen illustratie
Illustratie

Kerkdiensten

Agenda

Actueel

Over ons

Kerkblad 'Onderweg'

Doen

Contact




RSS Feed

powered by Mahieu