2017-10-15


Bij Matteus 22 34-46        

Wat is het grote gebod?
Heb God de Heer lief met heel je hart, en je ziel en je verstand,
en je naaste als jezelf.

.... en wat betekent dat in de confrontatie met wie 'anders' denkt.....

 

ze staan bekend als ‘twistgesprekken’, de voortdurende confrontatie die in de evangelieeën beschreven staan tussen Jezus en de Schriftgeleerden. Hier zijn het de Farizeeën, Zij hebben het hebben het zelfs gebracht tot een begrip in onze volksmond. Wie een Farizeeër wordt genoemd wordt onbetrouwbaarheid verweten, huichelarij. En Jezus is ook scherp over hen. In de tekst die direct volgt op de lezing van vandaag zegt hij tegen het volk: de schriftgeleerden zitten op de stoel van Mozes, houd je dus aan alles wat ze jullie zeggen, en handel daarnaar; maar handel niet naar hun daden, want ze doen zelf niet wat ze jullie voorhouden.

De spanningen lopen op, zou je kunnen zeggen. De intocht in Jeruzalem is geweest, als deze gesprek zich voordoet. Jezus is door het volk binnengehaald als ‘Zoon van David”. Er is onrust. En de leiders van het volk zoeken nu keer op keer de confrontatie met hem. Eerder in dit hoofdstuk ging het al het over de verhouding tussen God en de keizer, en over opstanding uit de doden.

En dan zijn daar nu die Farizeeën, die Jezus komen verzoeken. Van meet af aan is de basis van het gesprek onwaarachtig. De motivatie deugt niet. Want in principe is er niets mis met een debat op het scherpst van de snede. Dat hoort bij het leven. En zeker in de joods religieuze traditie is het debatteren, en uitdagen, en elkaar op scherp zetten, als het gaat over de uitleg van de Torah, een hoog gewaardeerde vorm van theologiseren. Daar is niets mis mee. Daar werden aankomende schriftgeleerden nadrukkelijk in getraind. Dat hoorde bij het vak. Dat was het vak, zou je misschien zelfs kunnen zeggen.

De Farizeeën zetten in met de vraag naar het grote gebod. Een makkie eigenlijk. De woorden uit Deuteronomium over God liefhebben met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand horen bij het ‘Sjema’, de eerste verzen van hoofdstuk 6: ‘Hoor Israël…’ Sjema Jisraeel, worden ook wel ‘de belijdenis van Israël’ genoemd. Het zijn de woorden die minuscuul opgerold binnen in een mezouza bewaard worden. Dat kleine houdertje dat aan de deurpost van een joods huis bevestigd wordt. Zodat je bij het uitgaan en ingaan steeds herinnerd wordt aan die woorden: Heb lief de Heer uw God….

Er komt van de Farizeeën ook geen weerwoord op het antwoord van Jezus. Test geslaagd, zou je kunnen zeggen. Want dat je de naaste moest liefhebben als jezelf – zoals deel is van de voorschriften uit Leviticus – was ook een gegeven.

En dan is het de beurt aan Jezus, en stelt hij de vraag: Wat denken júllie van de Messias, Van wie is hij de zoon…. Dat is ook voor hen een makkie: …. van David. Natuurlijk van David. Simpel. Maar zoals het in een goed debat hoort reageert Jezus. Hij daagt hen uit met woorden van David, Psalm 110. Het is een cryptische vraag, een debatteervraag. Ja maar, hoe zit het dan met….. David zelf noemt de Eeuwige Heer…… en de Messias, is toch de gezalfde van de Heer, het woord betekent ‘gezalfde’ – vul ik voor een goed begrip maar even aan. Hoe kan de Messias gezalfde van de Heer zijn én Zoon van David…. Een leuke theologische vraag, een uitdagende vraag. Precies zoals het hoort. Precies dat waar Farizeeën goed in zijn, in getraind zijn.

Nu zouden de konen rood moeten worden, de aandacht scherp, en het gesprek met enthousiasme op het scherpst van de snede worden voortgezet….. maar niets van dat alles. Niemand was bij machte om hem een woord te antwoorden. En Matteüs voegt er zelfs aan toe: niemand waagde het vanaf die dag om hem nog een vraag te stellen. Einde gesprek.

Het illustreert de intentie van de Farizeeën: ze zijn niet uit op een gesprek. Op het moment dat Jezus hen een vraag stelt haken ze af. Hij dwingt ze tot nadenken over de Messias, vanuit het Woord. En u kunt ervan verzekerd zijn dat deze Schriftgeleerden Psalm 110, een psalm van David van voor tot achter uit hun hoofd hebben gekend.

Dat gesprek komt er niet. Ze gaan het gesprek niet aan. Ze weten het antwoord al. Dat ligt vast in hun hoofd. Daar laten ze zich niet op bevragen. Daar kunnen of willen ze blijkbaar niet overheen denken.

God liefhebben met heel je hart, en ziel en verstand als grote gebod. Daar zeggen we Amen op. Net als het tweede dat daar onlosmakelijk mee verbonden is: heb uw naaste lief als uzelf. Beide geboden als de twee scharnieren waar de deur van het leven op draait. Vooral zo doen, zou ik zeggen.

Maar dan moet dat ook betekenen dat je voor het gesprek met die ander niet wegloopt. Dan moet dat ook betekenen dat je in gesprek met de ander ook je eigen vaste antwoorden ter discussie durft te geven. Je laat uitdagen. Ze waren niet bij machte om Jezus een woord te antwoorden… waarom eigenlijk niet. Was de vraag te moeilijk? Of te heilig? Of  waren ze niet in staat hun zekerheden kritisch te laten bevragen?  Wisten ze al te goed hoe het zat?

Zoals in ieder conflict, groot en klein, is ergens het gesprek gestokt. Zijn vaste zekerheden en waarheden tot muren geworden. En mensen niet meer bij machte elkaar te antwoorden. Dat is mij vandaag vooral bijgebleven uit deze lezing. Dat het gesprek stokt. Dat de Farizeeën zich niet laten uitdagen. Zoals ze toch gewend waren. Hun eigen waarheid niet ter discussie geven. En hoe herkenbaar dat is.

Heb God lief boven alles, uw naaste als uzelf, en dan betekent dat óók: loop voor het gesprek met de ander niet weg. Verschans je niet achter een al te zeker weten, laat je uitdagen. Maar dat kan alleen als je die ander liefhebt als jezelf. Als je elkaar kunt zien als gelijkwaardig, ieder mens kind van God, geschapen naar zijn beeld. Als je die God liefhebt. Het gesprek met de ander stokt, als je denkt alle antwoorden al te hebben. Op die momenten worden conflicten geboren, of aangescherpt.

Met Jezus en de Farizeeën is het niet meer goed gekomen. Aan ons om van die confrontatie een wijze les te koesteren: Heb God lief boven alles, uw naaste als uzelf, en…. loop voor het gesprek met de ander niet weg.

 

 

 

 

 

 

Bloemen illustratie
Illustratie

Kerkdiensten

Agenda

Actueel

Over ons

Kerkblad 'Onderweg'

Doen

Contact




RSS Feed

powered by Mahieu